DııNèk’eEdzanèGòlaaghaXoNègı̨ı̨ɂǫǫ (IPY)sıı̀ CanadaWegodıı̀Ełègeleek’e Eghàlahodaa sıı̀ cheko gıtł’aà wheɂǫǫ̀ adlà. Canada k’e edzanè wete gǫ̀ǫ ɂàa ts’ǫ̀ cheko gıxè agot’ı̨ ha, ayıı̀ gıgha wet’àaɂàa eyıts’ǫ dàgı̨ı̨wǫ̨ k’ę̀ę̀ gık’e eghalada gha axot’ı̨ . Cheko goxè agot’ı̨ nı̨ dè gıts’ıhɂǫ ̀ edahxǫ (IPY) ı̨ daà whaà gots’ǫ ̀ ı̨ łaà gıxè hagot’ı̨ hahǫǫwǫ.T’asıı̀ nàgèhtsı̨ı̨̀ k’eeghàlagedaasıı̀ nı̨htł’èts’ıh̀ chıı,golàt’à t’asıı̀ wèdaat’ı̨ ı̨ hòlı̨ ı̨ eyıts’ǫ godı ets’eetł’èe, weta whelaà agele ha. 2008 eyıts’ǫ 2009 ekò t’asıı̀ wòhdaa nàgèhtsı̨ ı̨ sıı̀ nègı̨ ı̨ wa ı̨ lè. Canada k’e Edzanè gòlaa gots’ǫ , Yukon gots’ǫ , eyıts’ǫ Nunatsıavut gots’ǫ ̀ cheko łǫ goxè aget’ı̨ ı̨ lè. Dıı Xok’e Satło Zaà k’e nıdè Canada Wegodıı̀ k’e Eghàlahodaa gha sıı̀ Cheko Godı Ełègı̨ ı̨ laa k’e Eghàlagı̨ ı̨ dàa sıı̀ wegaat’ı̨ ı̨ ̀ adle ha. Nı̨ htł’èɂıc̀ hıı̀ , ets’ılaa godıı̀ lanıı, godı t’alàa eyıts’ǫ t’asıı̀ wèdaat’ı̨ı̨ hòlı̨ı̨ cheko nègı̨ı̨laa sıı̀ Sǫǫ̀mbak’è Whaàdǫǫ̀Goht’ǫǫ̀Whelaakǫ̀goyıı̀ wègaat’ı̨ı̨̀adleha.SatłoZaà4,2010k’enıdè wexèhoòwıha.Chekoekǫ nàgedèhahǫǫwǫ,edets’ǫ t’asıı̀ nègı̨ı̨laasıı̀ gıghàedaha t’à,hanı-̀ledèekǫ geèhkw’et’ıı̀t’asıı̀ gehtsı̨ı̨ sıı̀ wetawhelaàageleha.Įdaànaànǫ daàts’ǫ̀sı̨làıxonı̨dèeyıt’asıı̀ nègı̨ı̨laasıı̀ wedaàxàgeewat’àgıghǫedaha. Satło Zaà 4, 2010 ekò nı̨dè naxıxè t’asıı̀ wets’ǫdaàxàèzhee gha ekǫ nàahdè nǫ ǫ̀, hanı-̀ le dè Det’ǫ cho Zaà tanı ekıỳ eè-dè computer k’e wègaat’ı̨ ı̨ ̀ adle ha, ekò nı̨ dè wetak’eaht’ı̨̀ ha dıı̀ ̀-le. Computer t’à ełets’ǫ̀ ts’eetł’èe k’e dıı hanı̀ dek’eèhtł’è ha: www.ipytimecapsule.com. Įłaà wegodıı̀ k’èhoahzǫ ha dahwhǫ dè dıı hanı̀ computer k’e dek’eèhtł’èe ıpy.tımecapsule@gmaıl.com t’à gots’ǫ̀ aahtł’è ha dıı̀ ̀-le. 1 Canada gha Dèets’ǫ̀k’àowo IPY k’e Eghàlahodaa gha geèhkw’ee sıı̀ sǫ ǫ̀mba t’à gots’àgı̨ ı̨ dı̀ t’à ̀ IPY Canada Wegodıı̀ Ełègelee k’e Eghàlada hǫ t’e.
Gokǫ̀ Gha Tsets’eegho (Howling for Home) - Amber O’Reılly
Dè k’e ts’ǫ ̀ zhah k’ełaehts’ı xe k’eweehts’ı. Nı̨ hts’ı seghàà ta k’eweehts’ı xè weta nàdeeɂı̨ ̀, dehshoò anayehɂı̨ ı̀ ̨ eyıts’ǫ k’achı̨ yenıẁ hehdı.̀ Sekè k’e kwıẁ hehɂǫ xè k’eeht’ı̨ ̀. Dàwhıd̀ ı,̀ t’asıı̀ wıızıı̀ tı̨ lı k’e nàedaà-le. Wet’à dǫ k’ezhee gots’ǫ ek’aàk’ǫ ɂàh wenı̨ dà daedı̨ lanı̀ wègaat’ı̨ . Deɂǫ ̀ sǫnàdaehwho ha dehwhǫ nı̨ dè gokǫ ̀ gà goxa nageedè nıd̨ è geehxo. Dıı tı̨ lı ts’ǫ ̀ k’ahogedè edegeewǫ. Dııtoò wet’à dǫ k’ezhee segha sıı̀ gıts’ǫ ̀ nıwà t’à egeegho kò geèhkw’ǫ-le. Dııtoò ts’ı nàgetso xè gıxè nàgoekw’ǫ-le semǫ ǫ̀ nàgeèhzah. Eèhk’ǫ̀ǫ ts’ǫ̀ gıxè nàgoeda-le gete.Eyıtł’axǫǫ̀dè,sadeètł’ıı̀hodàı̨dı̨t’àzhaheèhk’ǫ̀ǫgots’ǫtıà det’eesıı̀ts’ı wekw’ıhchı̨ı̨̀k’egots’ǫ hodàetł’ı.̀ Ts’ı(danıı̨̀wo)xègots’ǫ̀sǫgı̨ı̨wǫ t’àgots’ǫ̀ edet’ı̀,. Dıı̀ gogha sıı̀ dechı̨ ta k’àowodeè lagı̨ ı̨ t’e, hots’ǫ negı̨ ı̨ ɂà-le gete. Nı̨ hts’ı t’a hazǫǫ̀ ts’ǫ̀ k’ahowo. Nı̨ hts’ı ekı sıı̀ d̀ ı̀ lanı̀ goxè wehò ɂǫ ; t’asagode ha xenats’edıı̀ xè hoet’ı̨ lanı.̀ Ɂı̨ hk’è wets’ihɂǫ̀ sınıı̀ , sı̨ghǫ̀ą etı̨ anat’ı̨̀, eyıts’ǫ ɂı̨hk’è ts’èwhı̨ą sek’e ejı,̀ ı̨łı̨ą̀ k’eweehts’ı t’a sek’ohgò. Goxı̨ tłı̨ ts’ı̨ ı̨ lı̨ ı̨ sıı̀ natı̨ mots’adè, dè ehtǫǫ k’e gokè dawhelaa lanı̀ natı̨ mots’adè, g o w à g o t s ’ o ̨ g o w a l ı ı ̀ ı ̨ ǹ o ̨ o ̨ ̀ n a ̀ h o ̨ a ɂ ò , g o g h a s ı g̀ o o ̀ t ’ ı ̨ t ’ a ̀ g o d a a ̀ g e e ̀ w è g a a t ’ ı ̨ , n ı ̨ h t s ’ ı edenàowoò t’à ı̨ daà nadegoozoh. Nı̨ hts’ı hǫtsah ıc̀ h’e ha tahkò nı̨ dè gots’ǫ ̀ ts’à hohtsı̨ ha dıı̀ -̀ le hat’ı̨ . Gonıd̀ ǫ zhah xè nawhets’ıı̀ ayeehɂı̨ ̀, wet’à zhah, golı godaà yıı̀ at’ı̨̀t’àgoghaxègaat’ı̨-leagot’ı̨̀,hanık̀ òı̨łaàı̨daànatı̨mots’adè. Kǫ̀tagonı ts’ǫ̀nèts’ı̨ı̨de.Ek’aàk’ǫchı̨ı̨̀nàwheɂaagots’ǫ ek’aàk’ǫ nàtso-leadèk’ǫ̀, wets’ıhɂǫ̀yat’at’èèlanı̀wègaat’ı̨. Łıwedaedzęę̀toòkǫ̀tadǫnık’ets’edè,goı̨tsı̨ denahk’e gogha wet’àhoòɂà, t’asıı̀ łǫ ts’ehtsǫ nııts’ǫ̀ lıg̀ ahwhı, ts’et’ııl̀ oò eyıts’ǫ edza, hazǫǫ̀ gogha łedı.̀ Dǫ łǫ gıghaàts’ede, cheko eyıts’ǫ ɂǫ hdah. Gıta gots’ǫ , chekogòò dıdzegeedıı̀ , dǫ hòtł’ò agı̨ ı̨ wǫǫ, hanı-̀ le dè dǫ ts’èwhı̨ ı̨ ̀ agı̨ ı̨ wǫ, gıts’ǫ ̀ hàhoowı. Edegha t’asıı̀ hagele ha gı̨ ı̨ wǫ , edek’egı̨ ı̨ lı̨ , eyıts’ǫ t’asıı̀ t’à dagı̨ ı̨ ɂa, hanıı hazǫǫ̀gını̀elı̨.Toò,dzęę̀,sǫnàdageedèe,ełek’adageedèe,hǫgetse,eyıts’ǫ egılaà hǫt’e.Inèedànı̀goxèhoı̨wot’àdegeezhı̀agejà,eyıts’ǫ gıkǫ̀wezhınàgedèesıı̀ edek’ę̀ę̀ t’asıı̀ goyıı̀ gehłah eyıts’ǫ t’asıı̀ wèhoedı-le weta whela kò gıkǫ̀ agǫ̀ht’e nezı̨ ı̨ ̀ gınıedı.̀ Gıghaàts’edè taàt’e dànı̀ geedaa sıı̀ ekı̀ k’àlemı̨ ̀ wetł’ıı̀ ı̨ łàet’ea zǫ wek’ets’ııɂ̀ ı̨ ̀ lanı.̀ Hǫtsah jǫ sehèɂǫ ts’ǫ ̀ ts’ııhwho lahdzà. Nı̨ hts’ı ts’ı wenı ɂeeshıı̀ xè whatsǫǫ ̀ whıhdanǫǫ̀.Eèhkw’ǫ,hǫtsasedzeèdaɂek’aladzà. Sedaàk’èt’àtoyıı̀ ts’ǫ̀ k’eet’ı̨̀. Segodoo dagǫǫwàa ts’ǫ ̀ lıb̀ ǫ ǫ ̀ ı̨ t’ǫ ̀ eyıts’ǫ dzèwà lanıı nawhet’ı, dè eɂa eyıts’ǫ sedzeè eɂa k’ę̀ę̀ wenòeyeh. Dıı ayıı̀ nàtso seka godeè adı? Sedaà nàke t’à k’eeht’ı̨̀ ahdzà. Sekè wek’e ts’ǫ̀ nıèhko, nàhwho. Adzęh nechàa wetł’a nehchà-lea laht’e. “Jǫ whıhda,” dehsı̨, hòtł’ò geehxo, hanık̀ ò t’aànı̀ senadą dagowoo sıı̀ dagowo. Sekwı̀ ı̨ dè ahłà gà seweè k’è gots’ǫ ̀ tseehxo. Jǫ zǫ sekǫ ̀ gòɂǫ segha xèdaat’ı̨ t’à tseehxo. Jǫ nèk’e segha hǫ ǫ zı̨ ı̨ t’à jǫ zǫ nàhdè ha dehwhǫ t’à hòtł’ò tseehxo.
A Poem by Cliff Tuyishime
K’omoòdǫ ǫ̀ ts’ınewı taàt’e Įłaà sadeè xàɂà-le nǫ ǫ ̀ neewǫ . Hagǫ̀ht’e ɂehłèelà. Nemǫbehchı̨ı̨̀t’àt’ası̨ı̨̀̀sı̨ı̨chıgı̨ı̨̀dı,hanık̀ ò Į x ę ̀ ę ̀ s a t s ǫ ̀ b e h c h ı̨ ı̨ ̀ d e y ı ı̀ g ı̨ ı̨ h g è - l e n ǫ ǫ ̀ . K ’ e ı̨ t ł o z ǫ t ’ a ̀ h a à s ǫ ̀ ǫ ̀ . Hagǫ̀ht’e ɂehłèelà. K’eı̨ tło, nedaà t’à k’eet’ı̨ ̀ ha dıı̀ ̀. Nı̨ hts’ı negoht’ǫ ǫ ̀ nıdà at’ı̨ eyıts’ǫ zhah nekè yıı̀ ̨ tł’ı. Edza 30 k’e whetǫ hanık̀ ò nı̨ hts’ı wexè ı̨ dè edza 40 k’e whetǫ̨ ǫ ̀ at’ı̨ ̀. Hagǫ̀ht’e ɂehłèelà. Nǫdèaenı̨htł’èkǫ̀ ts’ǫ̀ nehòı̨wo. Daàts’edaat’àedeghàı̨da,ası̨ı̨̀̀nınèehtǫ lı.̀ T’asanı̀ negaat’ı̨ -le t’à 16 haàtłǫ ts’ǫ ̀ nıghǫ ̀ deı̨ dı Hagǫ̀ht’e ɂehłèelà. Nǫdèa Ets’ehtàa Nàowoò hoghàgoetǫ ekò k’ǫǫ ̀ t’a sadeè xàı̨ ɂǫ. Hanık̀ ò k’èhots’eèɂaa gha goyıı̀ ts’aakw’è. Hagǫ̀ht’e ɂehłèelà. N ı̨ h t ł ’ e ̀ k ǫ ̀ n a h ǫ ̀ t ’ e g h a n ǫ d e ̀ ɂ e e t s ǫ ̀ . Nekǫ ̀ ts’ǫ ̀ gǫǫwà naı̨ tła gha sınıı̀ ̨ tła. T’ası̀ı dę naądı-̀ le. Hagǫ̀ht’e ɂehłèelà. Dıı k’ǫ moò dǫ ǫ ̀ nahk’e nı̨ hts’ı nà tso-lea adzà . Hanık̀ ò zhah ı̨ łaà nekè yıı̀ whetł’ı. Hagǫ̀ht’e ɂehłèelà. Nekǫ̀ nehòı̨wo. Wek’ets’edaa k’e ełenı̨ ı̨ htłeh Iłèlemıı̀ ts’ǫ̀ayıı̀hajǫ nàhde,nı̨dıı̀dadı̨ı̨hke. Eyı-t’ıı̀ nets’ǫ̀ ek’èt’à xàyatı. Wenǫ̀ǫ̀t’ası̨ı̨̀̀wıızıı̀ nàądèhadıı̀ t’a. Jǫ nekǫ ̀ agǫ ̀ ht’e t’à. Jǫ nets’ǫ edzanè agǫ̀ht’e t’à.
Clıff Tuyıshıne
